Bhagavad Gita - Chapter 12: Bhakti Yoga (The Yoga of Devotion)

← Articles
Bhagavad Gita · 2026-10-07

ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾ - ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ (ಭಕ್ತಿ ಯೋಗ)

🔊 ಕೇಳಿ

ಶ್ಲೋಕ ೧

ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ:

ಏವಂ ಸತತಯುಕ್ತಾ ಯೇ ಭಕ್ತಾಸ್ತ್ವಾಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ |

ಯೇ ಚಾಪ್ಯಕ್ಷರಮವ್ಯಕ್ತಂ ತೇಷಾಂ ಕೇ ಯೋಗವಿತ್ತಮಾಃ || ೧ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಅರ್ಜುನನು ಕೇಳಿದನು — ಈ ರೀತಿ ಸತತವೂ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನಿಟ್ಟು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರವೂ ಅವ್ಯಕ್ತವೂ ಆದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವವರು — ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಗಿಗಳು?

ಶ್ಲೋಕ ೨

ಶ್ರೀ ಭಗವಾನುವಾಚ:

ಮಯ್ಯಾವೇಶ್ಯ ಮನೋ ಯೇ ಮಾಂ ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಾ ಉಪಾಸತೇ |

ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಪರಯೋಪೇತಾಸ್ತೇ ಮೇ ಯುಕ್ತತಮಾ ಮತಾಃ || ೨ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಶ್ರೀ ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು — ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಟ್ಟು, ಪರಮ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಿರಂತರವೂ ನನ್ನನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತರನ್ನೇ ನಾನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಶ್ಲೋಕ ೩

ಯೇ ತ್ವಕ್ಷರಮನಿರ್ದೇಶ್ಯಮವ್ಯಕ್ತಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ |

ಸರ್ವತ್ರಗಮಚಿಂತ್ಯಂ ಚ ಕೂಟಸ್ಥಮಚಲಂ ಧ್ರುವಮ್ || ೩ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯೂ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗದೆಯೂ, ಅವ್ಯಕ್ತವೂ, ಅಚಿಂತ್ಯವೂ, ಕೂಟಸ್ಥವೂ (ವಿಕಾರವಿಲ್ಲದ್ದು), ಅಚಲವೂ, ಶಾಶ್ವತವೂ ಆದ ನಿರಾಕಾರ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವವರೂ ಸಹ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ.

ಶ್ಲೋಕ ೪

ಸನ್ನಿಮ್ಯೇಂದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಂ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮಬುದ್ಧಯಃ |

ತೇ ಪ್ರಾಪ್ನುವಂತಿ ಮಾಮೇವ ಸರ್ವಭೂತಹಿತೇ ರತಾಃ || ೪ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಸಮಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರಾಗಿ, ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಆ ಉಪಾಸಕರು ಸಹ ನನ್ನನ್ನೇ ತಲುಪುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ಲೋಕ ೫

ಕ್ಲೇಶೋಽಧಿಕತರಸ್ತೇಷಾಮವ್ಯಕ್ತಾಸಕ್ತಚೇತಸಾಮ್ |

ಅವ್ಯಕ್ತಾ ಹಿ ಗತಿರ್ದುಃಖಂ ದೇಹವದ್ಭಿರವಾಪ್ಯತೇ || ೫ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಆದರೆ, ನಿರಾಕಾರ-ಅವ್ಯಕ್ತ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನಿಟ್ಟವರಿಗೆ ಕಷ್ಟವು ಹೆಚ್ಚು. ಏಕೆಂದರೆ, ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಅವ್ಯಕ್ತ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವುದು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಕರವಾದದ್ದು.

ಶ್ಲೋಕ ೬

ಯೇ ತು ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಮಯಿ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಮತ್ಪರಾಃ |

ಅನನ್ಯೇನೈವ ಯೋಗೇನ ಮಾಂ ಧ್ಯಾಂತ ಉಪಾಸತೇ || ೬ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಆದರೆ, ಸಕಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನನಗೇ ಅರ್ಪಿಸಿ, ನನ್ನನ್ನೇ ಪರಮ ಗತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅನನ್ಯ ಯೋಗದಿಂದ ನನ್ನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವವರು...

ಶ್ಲೋಕ ೭

ತೇಷಾಮಹಂ ಸಮುದ್ಧರ್ತಾ ಮೃತ್ಯುಸಂಸಾರಸಾಗರಾತ್ |

ಭವಾಮಿ ನ ಚಿರಾತ್ ಪಾರ್ಥ ಮಯ್ಯಾವೇಶಿತಚೇತಸಾಮ್ || ೭ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಎಲೈ ಪಾರ್ಥನೇ, ನನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಮನಸ್ಸನ್ನಿಟ್ಟ ಆ ಭಕ್ತರನ್ನು ನಾನು ಮೃತ್ಯುರೂಪದ ಈ ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿಯೇ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಶ್ಲೋಕ ೮

ಮಯ್ಯೇವ ಮನ ಆಧತ್ಸ್ವ ಮಯಿ ಬುದ್ಧಿಂ ನಿವೇಶಯ |

ನಿವಸಿಷ್ಯಸಿ ಮಯ್ಯೇವ ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ನ ಸಂಶಯಃ || ೮ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಆದುದರಿಂದ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಇಡು, ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಾಪಿಸು. ತದನಂತರ ನೀನು ನನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸುತ್ತೀಯೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಶ್ಲೋಕ ೯

ಅಥ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಾತುಂ ನ ಶಕ್ನೋಷಿ ಮಯಿ ಸ್ಥಿರಮ್ |

ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗೇನ ತತೋ ಮಾಮಿಚ್ಛಾಪ್ತುಂ ಧನಂಜಯ || ೯ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಎಲೈ ಧನಂಜಯನೇ, ಒಂದು ವೇಳೆ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗದ ಮೂಲಕ ನನ್ನನ್ನು ತಲುಪಲು ಬಯಸು.

ಶ್ಲೋಕ ೧೦

ಅಭ್ಯಾಸೇಽಪ್ಯಸಮರ್ಥೋಽಸಿ ಮತ್ಕರ್ಮಪರಮೋ ಭವ |

ಮದರ್ಥಮಪಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕುರ್ವನ್ ಸಿದ್ಧಿಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ || ೧೦ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗಕ್ಕೂ ನೀನು ಅಸಮರ್ಥನಾದರೆ, ನನಗಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನೇ ಪರಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೋ. ನನಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ನೀನು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀಯೆ.

ಶ್ಲೋಕ ೧೧

ಅಥೈತದಪ್ಯಶಕ್ತೋಽಸಿ ಕರ್ತುಂ ಮದ್ಯೋಗಮಾಶ್ರಿತಃ |

ಸರ್ವಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗಂ ತತಃ ಕುರು ಯತಾತ್ಮವಾನ್ || ೧೧ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಇದನ್ನೂ ಮಾಡಲು ನಿನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಆತ್ಮಸಂಯಮನದಿಂದ ಸಕಲ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡು.

ಶ್ಲೋಕ ೧೨

ಶ್ರೇಯೋ ಹಿ ಜ್ಞಾನಮಭ್ಯಾಸಾಜ್ಜಞಾನಾದ್ಧ್ಯಾನ್ಂ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ |

ಧ್ಯಾನಾತ್ಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗಸ್ತ್ಯಾಗಾಚ್ಛಾಂತಿರನಂತರಮ್ || ೧೨ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಏಕೆಂದರೆ, ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡುವ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ಜ್ಞಾನವು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಧ್ಯಾನವು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಧ್ಯಾನಕ್ಕಿಂತ ಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗವು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಪರಮ ಶಾಂತಿಯು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಶ್ಲೋಕ ೧೩

ಅದ್ವೇಷ್ಟಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಮೈತ್ರಃ ಕರುಣ ಏವ ಚ |

ನಿರ್ಮಮೋ ನಿರಹಂಕಾರಃ ಸಮದುಃಖಸುಖಃ ಕ್ಷಮೀ || ೧೩ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಯಾವನು ಯಾವ ಜೀವಿಯಲ್ಲೂ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಮೈತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೋ; ಮಮಕಾರ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿ, ಕ್ಷಮಾಶೀಲನಾಗಿರುತ್ತಾನೋ...

ಶ್ಲೋಕ ೧೪

ಸಂತುಷ್ಟಃ ಸತತಂ ಯೋಗೀ ಯತಾತ್ಮಾ ದೃಢನಿಶ್ಚಯಃ |

ಮಯ್ಯರ್ಪಿತಮನೋಬುದ್ಧಿರ್ಯೋ ಮದ್ಭಕ್ತಃ ಸ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ || ೧೪ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಸದಾ ಸಂತುಷ್ಟನೂ, ಯೋಗಿಯೂ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹಿಯೂ, ದೃಢನಿಶ್ಚಯಿಯೂ ಆಗಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೋ, ಆ ನನ್ನ ಭಕ್ತನು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನು.

ಶ್ಲೋಕ ೧೫

ಯಸ್ಮಾನ್ನೋದ್ವಿಜತೇ ಲೋಕೋ ಲೋಕಾನ್ನೋದ್ವಿಜತೇ ಚ ಯಃ |

ಹರ್ಷಾಮರ್ಷಭಯೋದ್ವೇಗೈರ್ಮುಕ್ತೋ ಯಃ ಸ ಚ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ || ೧೫ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಯಾವನಿಂದ ಲೋಕವು ಉದ್ವೇಗಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೋ ಮತ್ತು ಯಾವನು ಲೋಕದಿಂದ ಉದ್ವೇಗಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೂ ಹರ್ಷ, ಅಸೂಯೆ, ಭಯ ಮತ್ತು ಉದ್ವೇಗಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೋ, ಅವನು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನು.

ಶ್ಲೋಕ ೧೬

ಅನಪೇಕ್ಷಃ ಶುಚಿರ್ದಕ್ಷ ಉದಾಸೀನೋ ಗತವ್ಯಥಃ |

ಸರ್ವಾರಂಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ ಯೋ ಮದ್ಭಕ್ತಃ ಸ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ || ೧೬ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಆಸೆಯಿಲ್ಲದವನು, ಪವಿತ್ರನೂ, ದಕ್ಷನೂ, ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದವನು, ದುಃಖ-ಭಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದವನು, ಕರ್ತೃತ್ವ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವನು ಆದ ನನ್ನ ಭಕ್ತನು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನು.

ಶ್ಲೋಕ ೧೭

ಯೋ ನ ಹೃಷ್ಯತಿ ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ನ ಶೋಚತಿ ನ ಕಾಂಕ್ಷತಿ |

ಶುಭಾಶುಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ ಭಕ್ತಿಮಾನ್ ಯಃ ಸ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ || ೧೭ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಯಾವನು ಅತಿಯಾಗಿ ಹಿಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆಸೆಪಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೂ ಶುಭ-ಅಶುಭಗಳೆರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಆ ಭಕ್ತಿವಂತನು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನು.

ಶ್ಲೋಕ ೧೮

ಸಮಃ ಶತ್ರೌ ಚ ಮಿತ್ರೇ ಚ ತಥಾ ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಃ |

ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖೇಷು ಸಮಃ ಸಂಗವಿವರ್ಜಿತಃ || ೧೮ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಶತ್ರು ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರಲ್ಲಿ, ಮಾನ ಮತ್ತು ಅಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿರುವವನು; ಶೀತ-ಉಷ್ಣ, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನೂ, ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನೂ...

ಶ್ಲೋಕ ೧೯

ತುಲ್ಯನಿಂದಾಸ್ತುತಿರ್ಮೌನೀ ಸಂತುಷ್ಟೋ ಯೇನ ಕೇನಚಿತ್ |

ಅನಿಕೇತಃ ಸ್ಥಿರಮತಿರ್ಭಕ್ತಿಮಾನ್ ಮೇ ಪ್ರಿಯೋ ನರಃ || ೧೯ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ನಿಂದೆ ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ಕಾಣುವವನು, ಮೌನಿಯೂ, ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನೂ, ಯಾವುದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಮಕಾರವಿಲ್ಲದವನೂ, ಸ್ಥಿರ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನೂ ಆದ ಭಕ್ತಿವಂತನು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನು.

ಶ್ಲೋಕ ೨೦

ಯೇ ತು ಧರ್ಮಾಮೃತಮಿದಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ |

ಶ್ರದ್ದಧಾನಾ ಮತ್ಪರಮಾ ಭಕ್ತಾಸ್ತೇಽತೀವ ಮೇ ಪ್ರಿಯಾಃ || ೨೦ ||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಆದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ಈ ಧರ್ಮಾಮೃತವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ನನ್ನನ್ನೇ ಪರಮ ಗತಿಯೆಂದು ನಂಬಿ ಯಾರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ಭಕ್ತರು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ-ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯರು.